farsi

متاسفانه این روزها وبلاگستان فارسی شاهد نوشته‌هایی است که نویسندگان آنها فقط می‌خواهند «بنویسند»، و با این کار خود ناخواسته و نادانسته، بیشتر از اینکه به غنای وبلاگستان فارسی کمک کنند، آهسته و آرام تیشه بر ریشه زبان مادری خود می‌زنند.

خب، اجازه بدید مستقیم بریم سر اصل مطلب. قصد و هدف اینه که تا اونجا که امکان داره، ترکیب دنیای مجازی، وبلاگ فارسی و زبان فارسی رو بررسی کنیم و خطراتی که زبان مادری ما رو تهدید می‌کنه گوشزد کرده و راه حل‌هایی ارائه کنیم. عمده بحث ما پاسخ به پرسشهای زیر است:

۱٫ نثر «محاوره‌ای» در وبلاگ مجاز است؟
۲٫ کلمات اصطلاحا «من درآوردی» امروزی رو چکار کنیم؟
۳٫ تکلیف کلمات واردشده از زبانهای بیگانه چیست؟
۴٫ تکلیف کلمات عربی چیست؟
۵٫ دستور زبان فارسی رو چگونه درنظر بگیریم؟ علائم دستوری چطور؟
۶٫ تکلیف غلطهای عادی شده چیست؟

حتما بسیاری از شما با من هم عقیده هستید که:

شما به نوشته‌ای که نویسنده‌اش  به نثر خود دقت نکرده و ارزشی برای مطلب خودش در این مورد قایل نشده، می‌تونید اهمیت بدید و با میل و رغبت اونو بخونید؟

پس بیایید به خواننده‌های وبلاگمون احترام بذاریم و در عین حال زبان مادری مون رو پاس بداریم.

به پرسش‌های خودمون برگردیم:

۱٫ نثر محاوره‌ای در وبلاگ مجاز است؟

به نظر من زبان محاوره‌ای آزاد است. همونطور که در فیلم و تئاتر و مصاحبه‌ها آزاد است. گاهی تأثیر این نوع گفتار را نمی‌توان منکر شد چرا که نثر محاوره‌ای صمیمانه‌تر است. به هر حال، به‌کار بردن هرکدام از این دو نوع گفتار، به سلیقه نویسنده وابسته است.

۲٫ کلمات اصطلاحا «من درآوردی» امروزی رو چکار کنیم؟

این روزها و تقریبا هر روز، کلمات جدید من درآوردی می‌شنویم : خفن، سیم ثانیه، فاز می‌ده، بروبچز و… همه می‌دانیم که ساختن کلمات جدید در یک زبان اجتناب ناپذیر است. در زبانهایی مثل فارسی و انگلیسی که مجموعه‌ای غنی از پسوند و پیشوند و میانوند دارند، براحتی می‌توان کلمات جدید استخراج کرد. رایانه، پیامک، هواپیما و موشک نمونه هایی روشن هستند. حال چرا این کلمات بی معنی که زیبا هم نیستند، وارد زبان فارسی شده‌اند، شاید بدلیل این بوده که در رسانه‌های عمومی مثل صدا و سیما، بدون بازنگری، به کار برده شده و مرسوم شده‌اند. بیایید در خصوص واژه‌های  جدید، وظیفه را به فرهنگستان زبان فارسی بسپاریم. هرچند که این فرهنگستان هم از پیشنهاد واژه‌های جدید استقبال می‌کند.

۳٫ تکلیف کلمات واردشده از زبانهای بیگانه چیست؟

در بسیاری از زبانها، بنا به دلایل قومی، فرهنگی، استعماری، علمی و غیره کلمات بیگانه وارد شده و استفاده می‌شوند. در زبان فارسی هم کلمات بیگانه بسیاری داریم که ناچاریم از آنها استفاده کنیم. مثلا تلویزیون، رادیو، سماور، قلیان، چایی و… در عین حال کلماتی وارد شده‌اند که معادل فارسی هم دارند، مثل واژه‌های زیبای پزشک و پرستار که به جای آنها کلمات بیگانه «دکتر» و «نرس» هم موجود است. پس چه بهتر که واژه‌های فارسی رو بکار ببریم.

۴٫ تکلیف کلمات عربی چیست؟

از اینکه زبان عربی با فارسی مخلوط شده حرفی نداریم ولی این دلیل نداره که دنبال کلمات عربی بگردیم و جایگزین معادل فارسی کنیم و به این کارمون هم افتخار کنیم. در جایی که واژه‌های فارسی خوبی مثل گزینش، نوشته، خواندن، دانش‌آموز، پایه‌گذار، آعاز، پایان و نخست و بسیاری کلمات دیگه وجود داره، چرا باید از انتخاب، مطلب، قرائت، محصل، مؤسس، شروع، انتها و اول بهره ببریم؟ پس تا جایی که امکان‌پذیره واژه‌های فارسی رو به کار ببریم.

۵٫ دستور زبان فارسی رو چگونه درنظر بگیریم؟ علائم دستوری چطور؟

بسیار لازم، واجب و ضروریه که دستور زبان فارسی رو به خوبی به کار ببریم. علائم دستوری رو در جاهای مناسب خودشون به کار می‌بریم که منظور خودمون رو به خوبی به خواننده متنقل کنیم. نقطه در پایان جمله‌ی کامل، نقطه‌ویرگول در پایان جمله کامل ولی وابسته به جمله بعد، ویرگول بر پایان تکه‌های مختلف یک یا چند جمله که به هم مربوطند، دونقطه چسبیده به واژه‌ای که توضحات در مورد آن می‌دهیم و در پایان نیز علامت‌های ‌پرسش و تعجب.

همگی این علائم به آخرین واژه قبل از خود می چسبند و بعد از آنها حتما یک فاصله نیاز است؛ همچنین در مورد زوجهای {[(«»)]} دقت کنید که علامت آغازین آن به واژه‌ی بعدی می چسبد و از کلمه‌ی قبلی یک حرف فاصله دارد. علامت پایانی نیز به واژه‌ی قبلی می چسبد و با کلمه بعدی فاصله دارد.

علامت جمله معترضه -جمله ای که برای توضیح یک کلمه یا عبارت آورده می‌شود- نیز یک منها (-) است که  به آغاز و پایان جمله خود می چسبد (مانند همین جمله اخیر).

درخصوص سه نقطه نیز برای پایان جمله‌ای که هنوز ادامه دارد، آن را به کلمه آخر بچسبانیم و فقط سه نقطه (نه کمتر و نه بیشتر) استفاده کنیم. ضمنا نیازی به نقطه پایان جمله بعد از سه نقطه نداریم.

در فاصله‌گذاری‌ها دقت کنیم. اجزای یک کلمه مرکب مثل «دانش‌آموز» باید به هم چسبیده باشند، همونطور که  می‌بینیم، بین کلمه دانش و آموز (در دانش‌آموز) فاصله عادی نیست، بلکه یک نیم‌فاصله درج شده است. همینطور درمورد افعال گذشته و حال استمراری که پیشوند «می» در آنها به کار رفته است، با نیم‌فاصله به‌هم چسبیده بنویسیم (مثل «می‌روم» به حای «می روم»).  به طریق مشابه در مورد برخی پسوندهای بعد از فعل نیز عمل کنیم(مثل  «ام» در «خوانده‌ام»).

اجزاء کلمات مرکب را درکنار هم و با نیم‌فاصله بنویسیم: «کتاب‌خوان»، «خانه‌دار». اجزاء کلمات مرکب نباید با هم ترکیب شوند: «کتابخوان» غلط است.

برای درج نیم‌فاصله بین کلمات، چنانچه از سیستم عامل ویندوز استفاده می کنید، برنامه زیر را دانلود کرده، اجرا کنید تا در زمان دلخواه بتوانید با فشار SHIFT+SPACE نیم فاصله درج کنید. (در سیستم عامل اوبونتو بدون برنامه اضافی این کار انجام پذیر است)

* دانلود برنامه TrayLayout (از سایت خوابگرد)

در به ‌کار بردن حرف اضافه‌ی  «به» دقت کرده و به همین صورت به ‌کار ببریم. «به نام خدا» را ننویسیم: «بنام خدا». البته کلماتی داریم که همچون «بنام» نوشته می شوند ولی این واژه‌ها صفاتی هستند که از ترکیب حرف «ب» و یک «اسم» ساخته شده‌اند، همانند بخرد، بجا، بروز.

نشانه مفعولی «را» هیچگاه به کلمه قبلی خود نمی چسبد. مگر در یک مورد: «مرا»

نشانه جمع «ها» را تا حد امکان جدا بنویسیم و البته همراه با نیم‌فاصله: خانه‌ها، وازه‌ها، دروازه‌ها …

۶. تکلیف غلطهای عادی شده چیست؟

یک واژه‌ی نادرست، همیشه نادرست است. پس تلاش کنیم شکل درست آن را پیدا کرده، بنویسیم. گاهی این کار بسیار سخت است ولی لذتی که در نوشتن یک متن کاملا صحیح به ما به دست می‌دهد، قابل بیان نیست. نمازگزار، بنیانگذار، باسمه تعالی، خشنود …

* سخن آخر

به نظر می‌رسه ایرانی‌های خارج از کشور بیشتر به فکر پاسداشت زبان فارسی هستن، نمونه‌ش  سایت ایرانیان ساکن بلژیکه. مثل اینکه اونا بیشتر از ما احاس خطر کردن. به هرحال جا داره ازشون یه تشکر حسابی بشه. واقعا دست مریزاد.

***

بسیار خوب. می‌دونم زیاد صحبت کردم، هرچند خیلی بهتر و بیشتر از این‌ها می‌شه صحبت کرد و چیز نوشت، همونطور که بسیاری از دوستان دلسوز زبان فارسی قبلا این کار رو انجام داده‌اند؛ و شاید بهتر بود این نوشته رو در دو یا چند پست می‌آوردم تا اثر بهتری داشته باشه. به هر حال امیدوارم شما دوست گرامی، بهره کافی برده باشید و چنانچه اشتباه و لغزشی وجود داشت، سپاسگزار خواهم بود که گوشزد کنید.

لازم به ذکره که از مطالب وبلاگ خوابگرد بهره فراوون بردم. شما رو هم دعوت می کنم سلسله مطالب ایشون رو بخونید.

© 2009, داریوش نامه. تمام حقوق محفوظ است.

بیشتر بخوانید

ارسال کنید: Balatarin داغ کن - کلوب دات کام Donbaleh FaceBook Delicious Twitter Google Reader